Koyu bir karanlıkta yürüyor gibiydi. Ağızsız, gözsüz ve duyma yetisinden sıyrıl­mış. Beyni durmuş, düşünceleri yıkılmış, duyguları buz kesmişti. El yordamıyla araladı içindeki geceyi. Sessizce kendi içine çekildi. Küçük bir kavanozun içinde nefessiz, iki büklüm saatlerce durduğunu duyumsadı. Hiç­bir şey, hiçbir işaret, hiçbir ses, yıkılan o koskoca dünyadan ipuçları vermedi ona. Dü­şüncelerini yok etmek, duygularını bitir­mek uğruna, o ağır. kaygan ve peltemsi sıvı içinde küçülüverip bir nokta, bir zerre ol­mayı düşledi. Kavanoz içinde, elleri, ayakları, başı ve ince bir çizgiden ibaret olan göz­leriyle bir ceninden farkı yoktu. Cenin ?.. Bilinçaltına yerleşmiş bir resim mi ? Bir ya­zının etkile­yen hayali mi yoksa ?.. Yoo, sorunun yanıtı bunlar olamazdı.

” Kavanoz içinde, elleri, ayakları, başı ve ince bir çizgiden ibaret olan gözleri ile cansız, sessiz bir cenin ?..” Şimdi bulanık düşüncelerin demir parmaklıkları içindeki hafızası, bu sorunun çözümü ile ölesiye bir savaşım içindeydi.

Sorunun yanıtını bulamadıkça bunaldı, rahatsızlık duydu. Beyni, sürekli değişen dü­şüncelerin ağırlığı altında ezildikçe, hafı­zası da eski parıltısını yitirir gibiydi. Artık es­kisi gibi her aradığını bıraktığı yerde bu­lamıyordu. Nedensiz bir unutkanlık, karanlık geceler gibi beyninin üzerine çöreklenmişti. Önceleri alabildiğine net olarak algıladığı re­simler, görüntülerini kaybetmiş, isimlerle in­san yüzleri arasındaki bağıntılar yok ol­muş­tu. Her zaman adlarıyla seslendiği insanları görünce adlarını anımsayamamanın utanç ve iç sıkıntısını yaşamaktan bıkmıştı. Bir video kaseti görüntülerinin adını bil­mediği bil­mem hangi manyetik bir akımla aniden zayıf­laması ya da yok olması gibi.

    sözler sıyrılıp da kınından

Özür dilemek silebilir miydi binlerce yılın ters yüz edilmiş bu yalancı söylemini?..

İnsanlardan korktu bu kez. Yılanlar gözüne dost göründü.

İhtiyar şiiri­nin son dizelerini fısıldadı ona :

” Umutlara değmez kurşun

bir kuş ölür

ve bir kuş uçar yücelerden

dikilir burçlarına düşüncenin

Silahlar gömülür toprağa

yürekler dile    gelir

yıkanır sevginin bengi suyunda.”

Sonra çekilip gitti. Bir tutam ışık asılı kaldı karanlık du­varla­rın ötesinde.

Şiir de öyledir. Sözcüklerin gizi oza­nın bilici ellerindedir. Onlardaki ses ve müziği, anlam ve renk olgunluğunu an­cak ozanın yaratıcı gücü fark edebilir. Ressam renklerin uyumundan güzel­likler yaratır; ozan sözcüklerin uyu­mundan müzik ve anlam dolu dizeler sıralar alt alta. Fuzûlî’ye göre ozanlık yeteneği bir Tanrı vergi­sidir. Bu arma­ğan yeryüzünde belli kişilere verilmiş­tir. Tanrı’nın en sevgili kulları olan Pey­gamberlere bile verilmeyen bu yetenek, ozanların neden yazmak zorunda olduklarının bir kanıtıdır. Nitekim dün­yaca ünlü bir ozana: ” Niçin yazıyorsu­nuz? ” diye sorulduğunda, yanıtı: ” Çünkü yazabiliyorum da ondan!...” olmuştur.

Yazmak, ozan için yemek, içmek ve yaşayabilmek için havayı solumak ka­dar do­ğal bir gereksinimdir. Ruhsal bir boşalımdır. İçindeki güzellikleri insan­larla pay­laşmak, yaşadığı iç dünyasının kapılarını sıradanlaşmış  değil, yüce bir deyiş­le insanlara karşı ardına kadar açmak­tır. Anlaşılmaz diye nitelenen, bazen garipse­nerek dışlanan bu insanların çevresindekilere bir dost elidir şiir.

Ozanın dünyasında, kötülüklere haksızlıklara, ikiyüzlülüklere ve çirkinliklere yer yoktur… Silahı sözdür ozanın. Yolu güçsüzden yanadır. Haktan yana­dır, halktan yanadır,  doğru­dan yanadır. Bu yüzden en çok ozanlar zindanlarda çürümüş, sür­günler yemiş, dili uzun diye boğdurularak yok edilmiştir. Ama onun sesi büyük kitleleri hare­kete geçirmiş, yürekleri alevlendirilmiş, haksızın yüzüne acı bir kırbaç gibi in­miştir

Ozan:

 ”Muini zalimin dünyada erbab-ı denaettir

  Köpektir zevk alan Sayyad-ı bi-insafa hizmetten” (N. Kemal)

diyecek kadar yüreklidir. Çünkü Tanrının yeryüzündeki gölgesi olarak nitelenen padişaha, toplumun özgürlü­ğünü elinden aldığı için: “Zalimin dünyadaki yardım­cısı kötü kişilerdir. İnsafsız avcıya hiz­metten zevk alanlar yalnızca köpek­lerdir” diye seslenmek, kelleyi göze alıp ipe teslim etmek demektir.

Ozanın silahı sözüdür; ama, o her zaman korkusuzdur, yiğittir. Ne yenilmez sanı­lan güçler korkutur, ne de darağaçları, cellatlar susturabilir onu…

Ozan halkının dilidir. Söylemekten korktuğunu korkusuzca söyleyendir. Başkal­dırışıdır zalime, adaletsizliğe ve zulüme.

Bazen bir kılıçtır söz, bazen bir kılıçtan da keskin meydan okumadır.

“Belimizde kılıcımız kirmani

  Taşı deler mızrağımın temreni

  Devlet hakkımızda yazmış fermanı

  Ferman padişahın dağlar bizimdir “

                         (DADALOĞLU)

Söz ancak ozanın dilinde böylesine baş eğmez bir silah, dünyanın en güçlü sanılan büyüklerine kafa tuta, tüm güçsüzlüklerini yüzüne vuran yürekli bir ses olur.

Bazen ince bir alaydır ozanın dilinde şiir. Yüceltiyor zannederken yerin dibi­ne geçi­rir. Bazen sözünü sakınmaz, öf­ke olur, ateş olur, yakıp yıkar önüne ge­leni. Sel. olur karşı durulmaz, kötülerin korkulu yürek yangını olur, kabuslu gecelerine tü­neyen uykusuzluk olur.

 “Bizdeki sanatı taklid edemez Av­rupalı,

Sanma ahengi umumiye bu heyet kapılır,

Milletin ağzı açıldıkça kilit vur­mak için

Bab-ı Ali’de” ne sanatlı anahtar ya­pılır” (Şair Eşref)

İşte Şair Eşrefin Meşrutiyet devrinin sansürcü kafalarını yeren dizele­ri. Yerginin sınırı yok Şair Eşref’te. O yanlışın, kötünün ve namussuzun kar­şısında susmaz.

“Eylemem ölsem de kizbi ihtiyar,

Doğruyu söyler gezer bir şairim;

Bir güzel mazmun bulunca, Eşrafâ

Kendimi hicv eylemezsem kafi­rim.”

Uzun söze ne gerek Şair Eşref ken­dini bile yermekten    çekinmez.   Ama en zor iş kişinin kendini yermesi, yerden yere vurması değil midir?

Ozan Hasan Hüsnü Durgun: ” Ozan amansız sevdaların özsuyunu/ döker kendi göklerinden /sesinin atlasına ”  diye anlatır şiiri. Şiire sevda ile başlar, yine onunla son noktayı ko­yar. Ozanın ger­çek yaşamıdır dizelerde okunan. İnançlarıdır, acılarıdır, mutluluklarıdır, yaşadığı­dır, yaşayamadığı­dır… Ama çığlıkları ağıtsızdır. Acıları ağıta dökmeden yaşar. Umudunu terk etmez hiçbir zaman. Geleceğe ve mut­luluğa inanır ve “Yaşam dip­not iste­mez ” sözüyle noktalar ” Ağıtsız Çığlık ” adını verdiği şiir kitabını.

Şiir, sonsuzluktur. Umudun bittiği yerde, direncin tükendiğinde aydınlıkların sön­düğünde hep o vardır. Tutuna­cak dal, gözlenecek yol, aşılacak diken­li tel, umuda çatlayan tohum, dağların ardından doğacak güneştir.

Biz de Ozan Yunus Yaşar’ın dizele­riyle nokta koyalım şiir adına söyleşi­mize. Sevgi adına, barış adına, dostluk adına;

“Ben toprağı zorlayan göçeri çiçek

Gecenin koynuna çömelmiş

Umudun, sevdanın ve direncin

Yenik düştüğü yerlerde

Tekmil aydınlıkların yazılmamış şiiri

sokakta bir gölge var bilmem kimi arıyor
gecenin kanatları saplanmış yüreğine
ateş denizlerinde bir salın küreğine
tutunmuş/ yarasına ağuları sarıyor

zaman uçup gitmekte yüzde derin çizgiler
nakış nakış işlenip güne tarih düşüyor
soluyor gün akşama biçiyor karanlığı
içimde kan kızılı o çıldırtan ezgiler

bir sokak lambasıyım sarıldım ıssızlığa
içerim geceleri kadeh elde körkütük
kar yağıyor düşlere yılların boynu bükük
bin yıl mahkum edildim yürekte yalnızlığa

gün batar yüreğime vurulur prangalar
binlerce kurt kemirir beynimi didik didik
hepsi saklar kendini biliyorum ordalar
zekeriya çavuşoğlu

Doyumsuz bir nefestir o. Denizden tepelere doğru esen tatlı bir ağustos rüzgarı saçlarınızı okşar. Doya doya çekin ciğerlerinize, o nefes tüm zehirleri , tüm sıkıntıları silip atacaktır bedeninizden. Ruhunuz tepeden tırnağa yeniden dirilecektir, daha bir tutkun bakacaksınızdır yaşama.

Sahil boyunca uzayıp giden ıslak kumsallar, sabahtan akşama dek seven özleyen, yaralanan, yüreklerin çiziktirilmiş izlerini taşır .

uyuyan kumsallar boyu
Paramparça olmuş kalpler
Yazılar, işaretler
‘’ gitme kara kız …”
Çığlık ve yangın
Ne kadar kentlensek de
Gayrı ayrılma vaktidir…

Böylesine tanımsız tutkuların, sevdaların, özlemlerin tanığıdır kumsallar. Ayşelere ,Ezgilere, Büşralara iliştirilmiş ; Onurlar, Giraylar ,Buraklar….Hepsi de akşamdan sabaha Karadeniz’in o kabına sığmayan köpüklü dalgalarıyla bir güzel silinir ,temizlenirler .

Her gün doğumu yeni aşklara gebedir. Sahiller boyu nakış nakış işlenen yeni sevdaların vazgeçilmez nağmeleri yeniden iliştirilir yaşamın o doyumsuz yapraklarına

İnsanıyla ,doğasıyla, deniziyle ; geçmişi ve geleceğiyle özeller içinde en özel olmanın adıdır Atakum… Bir sevdadır; şairlerin gönül imbiklerinden damıtılmış, dumanı üstünde tüten en taze , en anlamlı dizelerdir.

metin burmaAdına şiirler yazılır. Adına şarkılar bestelenir. Sahil boyunca tüm gönüllerin en duyarlı dizelerinden süzülmüş aşkın şarkıları dillendilir . En dokunaklı , en neşeli ya da en mutlu ezgilerle süslenir ışıl ışıl geceler.

Gün düşer denize .Atakum alev alır. Gök mavinin yüreği üstüne tüneyen ateş rengi bulutlar el ederler zamana… Kafelerde , müziğin ve çoşkunun rengarenk cümbüşüyle harmanlanır akşamlar. Sesler yükselir gönüller dolusu : “ Şu Metris’in önü bir uzun alan/ Bir tek seni sevdim gerisi yalan. “

Karadeniz’in coşkun dalgaları alır gider başını. Bir motor sesi gelir uzaktan. Alıterinin kokusu buram buram siner geceye…

‘’ Gah çıkarım gök yüzüne seyrederim alemi / Gah inerim yeryüzüne seyreder alem beni ‘’ türküsü tok bir dost ünleyişiyle alır götürür sizi uzaklara . Acaba dersiz ,Nesimi Atakum’u görseydi, başka cennet düşler miydi .

Halk iskelesi gece gündüz istim üstünde. Kadın ,erkek ya da çoluk çocuk , ayrım yok. Ellerde balık oltaları … Hani “ Gönül ne kahve ister ,ne ,kahvehane ; gönül sohbet ister kahve bahane ‘’ örneği… Maksat Atakum ‘un nefesini solumakta, onunla hem nefes olmakta . Oltada balık olsun ,olmasın ne çıkar .

Geceleri, insan nüfusunun kat be kat arttığı sahil gezi yolu rengarenk ışıklı bir ortamın sihirli duygularıyla gönülleri okşar .

Yazmakla anlatılamaz. Atakum . Gözlerinizle görmeden , kulak verip dinle-meden, ellerini tutmadan yaşayamazsınız Atakum ‘u. Bin bir sevdayı gönlünde barındıran Samsun kentinin o güzelim boynuna takılmış mücevherlerle süslü paha biçilmez değerde bir kolyedir o…

Atakum bir ülkü, bir aşk, bir yaşam biçimidir. Çağdaş ve uygar yarınlarımıza uzatılan yeni tomurcuklanmış güzeller güzeli bir goncadır. Onu sevmek ve kollamak aşkın ve aşıklığın şanındandır. Gelecekte çocuklarımıza bırakacağımız bu güzel cennet bahçesini büyük bir kıskançlıkla koruyup kollamak hepimizin boynunun borcudur. Yad eller değmesin, kuruyup kocaman çimento yığınları haline gelmesin diye..

Bir şiirse Atakum, bu şiiri yazan da okuyan da önemsenmelidir. Atakum ilçesinin kurucu belediye başkanı Sayın Metin Burma, gönlünü, emeğini vere-rek ve alınterini dökerek bu şiiri oluşturdu. Bizler okuyor, yaşıyor, tadına varı-yoruz. Bu şiir, daha çook dize götürür. Yazana da, okuyup anlayana, koruyup kollayana da minnet duyar , saygılarımızı sunarız. Yeter ki adı aşk olsun, uğruna ter dökülsün, emek verilsin…

Yani sözün özü, Atakumlu olmak böyle bir şey işte…

Sivas aşık geleneğinin bir sürdürümcüsü olarak şiirlerini kaleme alıyor. “ Sazlı “ soyadının aksine sazı sırtında yollara düşen bir aşık değil. Halk şiirinde terim olarak geçen “ kalem şuarası “ türünden bir ozan. Sazı yok, yalnızca söz gücüyle bu köklü geleneğe katkıda bulunmakta.

Şiirlerinde memleket havasının solunduğu dizeler dile gelir. Anadolu’nun geleneklerine, törelerine, ve halk işi iğne oyası söylemlerine rastlarsınız dizelerinde. Anaların sevgiyle söyleşen dili, bebelerin özlemleri, babaların alınteriyle yıkanmış, emeğin en hasıyla sarmalanmış umutları kendi sesleriyle dile gelir. Bir Türkmen kilimi gibi rengarenktir, benzetmeler, mecazlar… Binlerce yıl ötelerden süzülüp imbiklerden damıtılmış halk kültüründen inci taneleri serpilmiştir şiirlerine.

Kaygusuz Abdal’ın, Kazak Abdal’ın, Aşık Veysel’in torunu olduğunu unutmamış, onların ötelerden duyulan seslerini günümüze taşımayı görev bilmiştir.

Turnaları vuran avcı korunmaz
Yüreğinde kiri olan arınmaz
Dertlerim dolaştı ucu görünmez
Aşkın gergefinde al eyir beni
…….
Çalıyı, çırpıyı saklıyor gürgen
Sarar mı herkesi sevdalı yorgan
Bazı da iplikten olur ya urgan
Pişkin gergefinde al eyir beni

Turnalar, halk şiirinde sevgiyle, saygıyla sarmalanan en dokunulmaz kuşlardandır. Sevdalı yüreklerin arasında aştan köprüler kuran gerçek gönül dostlarıdır onlar.

Kim ki sevdaya düşmüşse, üstüne üstlük bir de özlemlerle yoğrulup, ateşlerle kaynayan katran kazanları yüreğinde yurt tutmuşsa gözleri hemen turnaları arar. Turnalar her zaman yolu beklenen gönül sevdalarıyla özdeşleştirilmiştir. Onlar sevgiliye aşkın özlemini taşır, sevgiliden de aşkın kokusuyla sarmalanmış haberler getirir.

Aşık Haydari de aynı kaynaktan beslenmiş, özünden kopmamış; yaşadığı doğanın üzerinde yaşayanların ve binlerce yıl öteden günümüze kadar taşınan değeri ölçülemez bu zengin kültürün sesi, sözü ve sürdürümcüsü olabilmiştir.

Şiirlerindeki özgün betimlemeler, derin bir zekanın ürünü olan yergiler ve söyleyişindeki incelik Pir Sultan’da, Veysel’de, Aşık Ali İzzet’te en üst noktasına varmış Türk gelenek ve kültürünün kendi ruhunda olgunlaştırdığı bize özgü seslenişlerdir.
“Öğretmenim “ adlı şiirinde ince yergiler yanında yine yöresel yaşamla ilgili söylemleri ve izleri buluruz.

Bellidir görevin topla mitili
Kurutma bahçende fidan çitili
Bakıp da yozlara kısma fitili
Bekleme soğusun kışta, güzde gel.
……
Kolay mı cahillik sana direne
Bazı yaya, bazı atla tirene
Hızını ayarla basma firene
Sağlamdır potinin koşup tezde gel.

Şiirde geçen “ mitil” sözcüğü yoksul minderi anlamındadır ve yöresel bir söz¬cüktür. Ama halk ona farklı anlamlar yüklemeyi de becerebilmiştir. Mitil, sözcüğü aynı zamanda mala mülke tapanlara karşı “ Ne varlığa sevinirim /Ne yokluğa yerinirim..” biçiminde Yunus’ça bir söylemdir aynı zamanda. “ Bir hırka bir post “ felsefesinin başka bir dışa vurumudur. “Yoz, çitil “ sözcükleri de yine Halk söyleminin işlek sözcüklerindendir. Çitil sözcüğü körpe fidan anlamındadır ki şiirde aydınlıklara özlem duyan öğrencileri ifade eder.

Aşık Haydari’nin bir şiirinde geçen “ gövde sakızını atar budaktan…” dizesi doğanın bir paçası olup onunla iç içe olmanın, onu yeterince tanıyabilmenin güzel bir örneği olarak çıkar karşımıza çıkar.

Gövdeyi bilen bilir, sakızı bilen bilir…Yüce dağ tepelerinde mekan tutmuş sa¬kız ağaçlarından çam sakızı kazıyıp da çiğnemeyen ne bilecek budaktan akan sakızı. O billurlaşmış sızma sakızı armağan almayan kıza ne demeli…Çobanın yüreğinden geçenlere yaban kalanlara ne demeli…

Aşık Haydari’nin şiirlerinde, bu köy havasının, insanlarının duygu, düşünce ve yaşam koşullarıyla harmanlanmış samimi, özgün bir anlatımını görürüz.

Atakum şiir akşamlarında tanıdığım bu öğretmen kökenli şairimizin sizlerle buluşmasını istedim. İstedim ki sizler de bu değerimizin farkına varasınız, hiç yoktan merak edip peşine düşesiniz. Kim bilir belki de bir gün her Cuma saat 19.00’da Atakum Nikah Salonu’nda yapılan şiir dinletilerinden birine yolunuz düşer onunla birlikte diğer sanatçılarımızla tanışır, sohbet edersiniz.

Sözümüzü yine Aşık Haydari’den bir şiirle noktalayalım.

OLSUN TAMAMI

Yıkılsın duvarlar şen olsun yayla
Çözdüm karanlığı gökteki ayla
Yiğit arşa çıkar isterse tayla
Yeter ki nalının olsun tamamı

Var ise yürekte doğru anane
Ufakmış cılızmış bulma bahane
Bir fidan gölgesi değer cihana
Yeter ki dalının olsun tamamı

Huylanmazsa arı olmaz haşarı
Yemezsen iğneyi büyük başarı
Sana bana yeter taşar dışarı
Yeter ki balının olsun tamamı

İkrarına uy ki kalmasın lafta
Doğrular doğrudur hep aynı safta
Arama Cenneti öte tarafta
Yeter ki gülünün olsun tamamı

Yiğit şaha kalkar vatansa mamur
Nimeti bilirsen atılmaz hamur
Gözün kapatırsan bulaşır çamur
Yeter ki çulunun olsun tamamı

Yaşar iken ısmarlama kabirin
Taşmasın eşikten çöpün gübürün
Biri kısa ise dola öbürün
Yeter ki kolunun olsun tamamı

HAYDARİ aç gözün yoksa düşecen
İğneyi bekleme kendin koşacan
Zamanı gelende esip coşacan
Yeter ki dilinin olsun tamamı